بزرگترین جزیره دنیا کدام است؟ رازهای شگفت انگیز گرینلند - تور سریلانکا

سیاره زمین سرشار از شگفتی های جغرافیایی حیرت انگیز است؛ از عظمت پهنه های آبی در بزرگترین اقیانوس دنیا گرفته تا وسعت بی خاتمه شن و یخ در بزرگترین بیابان دنیا و سرمای استخوان سوز در سردترین نقطه دنیا و بلندی های دست نیافتنی در بلندترین قله دنیا. در میان این پدیده های شگرف، گرینلند جایگاهی استثنایی دارد. با وجود پهناوری شگفت انگیز، جغرافیدانان استرالیا را به دلیل قرار گرفتن بر صفحه تکتونیکی مستقل یک قاره می دانند و گرینلند را با اقتدار در صدر جدول بزرگترین جزایر کره خاکی قرار می دهند.

بر پایه داده های ژئوفیزیکی ناسا و گزارش های جامع نشنال جئوگرافیک (National Geographic)، اگر کل یخ های گرینلند ذوب شوند، سطح آب اقیانوس های سراسر دنیا بیش از 7 متر بالا خواهد آمد. در این مقاله به کاوش در مرزهای جغرافیایی گرینلند، دلیل تفاوت تعریف قاره و جزیره، پدیده های شگفت انگیز خورشید نیمه شب، شفق قطبی و بقای کهن بومیان اینوئیت در این قلمرو یخی می پردازیم.

جدول 10 جزیره بزرگ دنیا و مقایسه مساحت و موقعیت جغرافیایی

نگاهی به لیست بزرگترین خشکی های محصور در آب در کره زمین:

چرا استرالیا یک جزیره محسوب نمی گردد؟ مرز علمی جزیره و قاره

یکی از پرتکرارترین پرسش های دنیای جغرافیا این است که چرا استرالیا با وجود احاطه کامل به وسیله آب های اقیانوس هند و آرام، عنوان بزرگترین جزیره دنیا را در اختیار ندارد؟ پاسخ در تفکیک بنیادین مفاهیم زمین ساختی و زمین شناسی نهفته است:

استرالیا مساحتی نزدیک به 7.7 میلیون کیلومتر مربع (بیش از 3.5 برابر گرینلند) دارد و بر روی صفحه تکتونیکی اختصاصی استرالیا سوار است. در تعاریف رسمی انجمن بین المللی جغرافیا، هر خشکی که پلاتفرم زمین ساختی قاره ای مستقل و بوم سازگان اقلیمی کامل برای خود داشته باشد، به عنوان یک قاره طبقه بندی می گردد. گرینلند، هرچند بسیار وسیع است، از نظر زمین شناسی بخشی از صفحه تکتونیکی آمریکای شمالی به شمار می رود و به عنوان خشکی وابسته طبقه بندی می گردد؛ بنابراین گرینلند رسماً عنوان بزرگترین جزیره زمین را حفظ می نماید.

بیشتر بدانید: چرا به سرزمینی پر از یخ گرینلند (سرزمین سبز) می گویند؟

طبق روایت های تاریخی، در سال 982 میلادی، دریانورد وایکینگ به نام اریک سرخ (Erik the Red) پس از تبعید از ایسلند به سواحل جنوبی این جزیره رسید. او برای ترغیب وایکینگ های دیگر به مهاجرت و اقامت در این سرزمین ناآشنا، نام فریبنده و مجذوب نماینده Greenland (سرزمین سرسبز) را بر آن نهاد!

کلاهک یخی گرینلند؛ کپسول زمان و قلب تپنده اقلیم دنیا

حدود 1.8 میلیون کیلومتر مربع از خاک گرینلند زیر پوششی بی خاتمه از یخ فشرده مدفون است. این لایه یخی در طول صدها هزار سال با بارش های متوالی برف شکل گرفته و وزنی معادل تریلیون ها تن دارد. فشار باورنکردنی این وزن بزرگ، بستر سنگی مرکزی گرینلند را فشرده نموده به طوری که حوضه زیرین آن پایین تر از سطح دریا قرار گرفته است.

دانشمندان آب وهوا با حفر ستون های عمیق یخی به عمق بیش از 2500 متر، حباب های هوای محبوس در یخ های کهن را بیرون می کشند. این حباب ها شناسنامه اتمسفر زمین از 100 هزار سال پیش تا امروز هستند و تغییرات گازهای گلخانه ای را با دقت شگفت انگیز بازگو می نمایند.

پدیده های نجومی شگفت انگیز: خورشید نیمه شب و شفق قطبی

به دلیل موقعیت گرینلند در بالاترین عرض های جغرافیایی نیمکره شمالی، این جزیره صحنه تماشایی ترین پدیده های آسمانی دنیا است:

• خورشید نیمه شب (Midnight Sun): از اواخر اردیبهشت تا اواخر مرداد در بخش های شمالی گرینلند، خورشید هرگز در زیر خط افق غروب نمی نماید و روزها 24 ساعته روشن هستند.
• شب های قطبی (Polar Night): در نقطه مقابل، در ماه های زمستان تاریکی مطلق برای هفته ها سراسر منطقه را فرامی گیرد و ستارگان پیوسته در آسمان می درخشند.
• پایکوبی شفق های قطبی (Aurora Borealis): برخورد ذرات باردار بادهای خورشیدی با میدان مغناطیسی قطب، پرده هایی رویایی از نورهای سبز، بنفش و فیروزه ای مواج در آسمان شب گرینلند خلق می نماید.

حیات انسانی و فرهنگ بومیان اینوئیت

جمعیت کل گرینلند تنها نزدیک به 57 هزار نفر است که آن را به کم تراکم ترین سرزمین دارای سکنه در کل دنیا بدل ساخته است. بیش از 90 درصد مردم را بومیان اینوئیت (اسکیموها) تشکیل می دهند که در شهرهای ساحلی کوچک نظیر نوک (Nuuk - مرکز) و روستاهای صیادی ساکن هستند.

نکته جالب این است که هیچ جاده یا شبکه ریلی بین شهرهای مختلف گرینلند وجود ندارد! به دلیل ناهمواری های یخی و آبدره ها، تردد بین سکونتگاه ها تنها به وسیله بالگرد، هواپیماهای سبک، قایق و در زمستان با سورتمه سگ های هاسکی و اسنوموبیل انجام می گیرد.

دانستنی جالب: حیات وحش سازگار با یخبندان گرینلند

حیواناتی که در اقلیم خشن گرینلند زندگی می نمایند شاهکار تطابق فرگشتی هستند؛ از خرس های قطبی شکارچی تا گاوهای مشک با موهای ضخیم عایق، روباه های قطبی برفی، نهنگ های بزرگ گوژپشت و فک های اقیانوس منجمد شمالی.

نکته مهم: جایگاه ژئوپلیتیک و ثروت های معدنی دست نخورده

با گرمایش تدریجی زمین و عقب نشینی یخ ها، ذخایر دست نخورده گرینلند شامل عناصر خاکی کمیاب، لیتیوم، اورانیوم، تیتانیوم و نفت توجه ابرقدرت های دنیا را به این جزیره راهبردی جلب نموده و آن را در کانون مباحث ژئوپلیتیک معاصر قرار داده است.

جدول مقایسه ای گرینلند با جنوبگان (آنتارکتیکا) و ایسلند

مقایسه ابعاد ژئوفیزیکی، اقلیمی و زیست محیطی سه قطب یخی مشهور سیاره زمین:

آبدره یخ بسته ایلولیسات؛ میراث دنیای یونسکو و زایش کوه های یخ

در ساحل غربی گرینلند، آبدره ایلولیسات (Ilulissat Icefjord) یکی از حیرت انگیزترین شگفتی های زمین شناسی واقع شده است که در سال 2004 به عنوان میراث طبیعی دنیای یونسکو ثبت شد. در انتهای این آبدره، یخچال بزرگ سرمک کوجالک روزانه بیش از 70 میلیون تن یخ را به درون آب های خلیج بازیکده می ریزد.

صدای غرّش سهمگین حاصل از شکسته شدن دیواره های یخی به ارتفاع یک آسمان خراش 30 طبقه، که بومیان آن را زایش کوه یخ (Calving) می نامند، تا کیلومترها در سکوت دشت های قطبی طنین انداز می گردد. کوه های یخی شناوری که از این دره رها می شوند، پس از ماه ها پیمایش در جریان های اقیانوس اطلس شمالی، گاه تا مسیرهای دریایی نیویورک و اروپا پیشروی می نمایند.

رقابت ژئوپلیتیک و باز شدن مسیرهای کشتیرانی شمال

با تغییرات اقلیمی معاصر و ذوب تدریجی یخ های قطبی، دو تحول تاریخی موقعیت گرینلند را در کانون راهبردهای دنیا قرار داده است:

1. گشایش مسیر دریایی شمال غرب (Northwest Passage)

آب شدن یخ ها، مسیر دریایی میان آسیا و اروپا به وسیله قطب شمال را باز می نماید که زمان حمل ونقل کانتینری را نسبت به کانال سوئز تا 40 درصد و نسبت به کانال پاناما تا 30 درصد کاهش می دهد. گرینلند در دروازه این شاهراه حیاتی تازه ایستاده است.

2. بزرگترین کانسارهای عناصر خاکی کمیاب و لیتیوم

در فلات های معدنی جنوب گرینلند (نظیر منطقه کوانافیلد)، یکی از غنی ترین ذخایر عناصر نادر خاکی (REE)، نئودیمیوم، دیسپروزیوم، اورانیوم و فلزات مورد احتیاج برای ساخت باتری خودروهای برقی، توربین های بادی و صنایع نظامی کشف شده است؛ ثروتی پنهان که رقابت سنگینی میان آمریکا، چین و اتحادیه اروپا برای سرمایه گذاری در آن پدید آورده است.

شگفتی های حیات وحش قطبی گرینلند؛ از وال تک شاخ تا کوسه 400 ساله

زیست بوم به ظاهر خشن و یخ زده گرینلند میزبان موجوداتی با فیزیولوژی حیرت انگیز است که میلیون ها سال برای بقا در سرمای کشنده تکامل یافته اند:

1. کوسه گرینلند (Greenland Shark)؛ کهنسال ترین مهره دار زمین

این کوسه ساکن اعماق تاریک و منجمد آب های قطبی، آرام ترین سرعت شنا را در میان آبزیان دارد. پژوهش های رادیوکربن بر روی عدسی چشم این کوسه ها نشان داده است که طول عمر آن ها به بیش از 400 سال می رسد! یعنی کوسه ای که امروز در گرینلند شنا می نماید ممکن است در دوران صفویه و شکسپیر متولد شده باشد.

2. نهنگ تک شاخ یا ناروال (Narwhal)

این پستاندار دریایی شگفت انگیز که به تک شاخ دریاها معروفیت دارد، عاجی مارپیچ به طول بیش از 2.5 متر دارد که در واقع دندان نیش بلند اوست. این عاج سرشار از میلیون ها خاتمهه عصبی حسی است که برای ردیابی شوری آب، فشار عمق و شکار در زیر صفحات یخی به کار می رود.

3. گاو مشک (Muskox)؛ بازمانده عصر ماموت ها

گاوهای مشک با پوشش مویی دولایه به طول بیش از 60 سانتی متر، می توانند سرمای منفی 60 درجه سانتی گراد و بوران های کوبنده زمستانی را به راحتی تحمل نمایند. لایه زیرین پشم آن ها (موسوم به قیویت) از نرم ترین و گرم ترین الیاف طبیعی دنیا است و گرما را 8 برابر بهتر از پشم گوسفند حبس می نماید.

پرسش های شگفت انگیز درباره گرینلند

1. حکومت گرینلند چگونه اداره می گردد و مرکز آن کجاست؟

گرینلند یک قلمرو خودگردان وابسته به پادشاهی دانمارک است. این جزیره مجلس و نخست وزیر مستقل دارد و امور داخلی خود را اداره می نماید، اما سیاست خارجی، دفاعی و ارزی آن با دانمارک است. مرکز آن شهر ساحلی نوک با جمعیتی نزدیک به 20 هزار نفر است.

2. سرنوشت کلونی های باستانی وایکینگ ها در گرینلند چه شد؟

وایکینگ ها نزدیک به 500 سال در گرینلند ساکن بودند، اما در قرن پانزدهم میلادی با شروع عصر یخبندان کوچک، کاهش دما، ناتوانی در سازگاری با شکار قطبی و بسته شدن مسیرهای کشتی رانی، سکونتگاه های آن ها به شکلی مرموز خالی از سکنه شد و به تاریخ پیوست.

3. یخشار یاکوبشاون (Jakobshavn) چیست و چرا معروفیت دنیای دارد؟

این یخچال بزرگ که در زبان محلی سرمک کوجالک نام دارد، سریع ترین یخچال در حال حرکت دنیا است. سرعت لغزش آن در تابستان به بیش از 40 متر در روز می رسد و هر ساله ده ها میلیارد تن کوه یخ شناور فراوری می نماید. گفته می گردد کوه یخی که کشتی تایتانیک را در سال 1912 غرق کرد، از همین یخچال گرینلند جدا شده بود.

4. اقتصاد گرینلند بر چه پایه ای راسخ است؟

ماهیگیری بیش از 90 درصد صادرات گرینلند را تشکیل می دهد؛ به ویژه صید میگوهای آب سرد و ماهی هالیبوت. علاوه بر این، صنعت گردشگری ماجراجویانه قطبی و یارانه های سالانه دولت دانمارک پایه های اصلی عایدی این جزیره را تشکیل می دهند.

نکات خاتمهی و جمع بندی کاربردی

گرینلند با بیش از دو میلیون کیلومتر مربع پهنه یخی، نه تنها بزرگترین جزیره کره خاکی، بلکه نمادی باشکوه از قدرت دگرگون نماینده طبیعت قطبی است. این سرزمین بکر با آبدره های یخ بسته ایلولیسات، فرهنگ شگفت انگیز اینوئیت ها و نقش بنیادین در پایداری اقیانوس ها، پنجره ای بی نظیر رو به عظمت و گذشته زمین شناختی سیاره ما می گشاید.